Gathering the Bones
Een belichaamde reis naar oerwijsheid

Mijn onderzoek naar belichaming bracht me vorige weekend bij een prachtige tweedaagse met Liz Koch en Sarah Byrden, genaamd Gathering the Bones. Via Archetypical Qigong en primal gestures doken we in het verhaal van La Loba uit Women Who Run with the Wolves, van schrijver en Jungiaans analytica Clarissa Pinkola Estés. Het werden dagen waarop we letterlijk en figuurlijk onze botten indoken, om te luisteren naar wat daar diep van binnen werd gezegd.

Wat ik me nooit eerder had gerealiseerd, is dat onze botten gebouwd zijn op een oeroud oceaanontwerp, en allesbehalve statisch zijn. Ze zijn levend, veranderlijk en voortdurend responsief. Ons hele (zenuw)gestel rust op deze miljoenen jaren oude biologische en existentiële bewegende blauwdruk. Koch benadrukte, in lijn met arts en embryoloog Jaap van der Wal, dat we in essentie beweging zijn. Dit is ook een grondgedachte binnen mijn eigen werk. Gebaseerd hierop liet Koch ons ervaren hoe we via oerbewegingen nog altijd echo’s kunnen vinden van die eerste ritmes van flow: golven, pulsaties waarin de oceaan via onze wervelkolom nog voelbaar kan zijn. Ik realiseerde me die dag hoe ‘landen in mijn lichaam’ een andere betekenis kreeg toen ik werkelijk in mijn botten landde — en dat ik van daaruit een gegronder bestaan kon leven dan vanuit spierkracht en voortdurende waakzaamheid alleen.

Vanuit diezelfde oorsprong verdiepten we ons in archetypische lagen van het lichaam. Zoals Sarah Byrden dat weekend me weer herinnerde, droegen inheemse volkeren hun menselijke erfenis altijd al over via verhalen, symboliek en beweging. In ons diepste wezen herkennen we die taal van beelden, ritmes en lichamelijke expressie; archetypen spreken immers een zielstaal die rechtstreeks door ons heen gaat — een intuïtief weten dat tot in het bot voelbaar is.

De wijze waarop deze oerverhalen, collectieve innerlijke patronen en levende beelden ons gedrag, onze emoties en onze identiteit onbewust vormgeven, fascineerde me al sinds ik hiermee in aanraking kwam met archetypisch werk tijdens mijn opleiding aan de School voor Systemisch Bewustzijn. Ook het inheemse aspect is mij niet vreemd. Al weet ik rationeel pas sinds een paar jaar dat hun erfgoed zo natuurlijk aanvoelt omdat het ook letterlijk door mijn aderen stroomt, wist mijn lichaam dit al sinds mijn kindertijd. Ook de buitenwereld spiegelde het me destijds terug — al verwezen die woorden vaak naar de Disneyversie van het archetype van de wilde, intuïtieve vrouw.

Maar terug naar het weekend. Door middel van Archetypical Qigong daalden we af in het Yin domein. Via specifieke bewegingen brachten we eerst energie naar de nieren, bron van oervitaliteit, erfkracht en instinct, en vervolgens ging het via onze bekkenbodem naar het hart. Zo kwamen we terecht in het rijk van het donkere en vrouwelijke, de winter van het lichaam: een ruimte waar terugtrekking juist voeding wordt en waar stilte en diepte de voorwaarden scheppen voor vernieuwing en expressie — de uiteindelijke geboortegrond van de Yang-energie; het mannelijke principe.

In diezelfde Yin-diepte bleek de mythe van La Loba verweven te liggen, zoals beschreven door Clarissa Pinkola Estés in haar boek Women Who Run With the Wolves. Vanuit dit archetypische domein gingen we op zoek naar de beenderen van onze innerlijke wolf. Voor wie La Loba niet kent: Het verhaal gaat dat een oude vrouw eindeloos door de woestijn dwaalt om, diep vanuit de ondergrond, de botten van de wolf te verzamelen die ooit verloren zijn gegaan. Wanneer zij uiteindelijk een compleet skelet heeft gevonden, legt ze de botten zorgvuldig voor zich neer en zingt hen tot leven. Spieren, huid en vacht verschijnen; de wolf komt overeind, schudt het woestijnstof van zich af en begint te rennen. In die rennende beweging verschuift haar vorm — totdat de wolf zich ontvouwt tot een vrouw, wild en vol levenskracht.

Het verhaal herinnert ons eraan dat alles wat ooit verloren leek — instinct, botten, zielsdelen — weer tot leven kan komen wanneer het wordt gezien, verzameld en bezongen. Het La Loba-archetype verrijst telkens opnieuw, zolang er iemand is die wil zoeken, luisteren en zingen. Ze ontwaakt op het moment dat ze stopt zichzelf te verlaten en haar lichaam kan zien als haar heilig kompas. Ze spreekt de waarheid — vooral tegen zichzelf, waarbij ze benoemd wat waar(achtig) is, en wat haar lichaam niet langer bereid is te dragen.

Dit is een beweging die ik ook telkens terugzie in mijn eigen veldwerk rondom belichaming: hoe belangrijk het is dat we de delen verzamelen die we onderweg zijn kwijtgeraakt. Ze te zien, horen, erkennen, en daarmee te kunnen integreren. Terugkeren naar ons systeem zodat we ons lichaam werkelijk kunnen bewonen en van daaruit onze plek in de wereld kunnen innemen. Daarnaast is het net zo belangrijk om bewust te worden van wat niet van ons is. Om terug te geven waarin we verstrikt zijn geraakt, en/of los te laten wat ons niet (langer) dient. En dit vereist -om met grondlegger van de analytische psychologie Carl Jung te spreken- schaduwwerk. Dit is het werk waarbij we het ondergrondse domein van de psyche betreden— de afdaling die elke mythische heldin en held in welk verhaal ook maakt. Het is het ontmoeten van de kanten van onszelf die we lang hebben verbannen: de instincten, emoties, waarheden en kwetsuren die in de schaduw wachten tot we ze durven aankijken. Wanneer we deze delen in het licht brengen, verliezen ze hun dreiging en wordt het onderdeel van onze kracht.

Schaduwwerk is daarmee de voorbereiding op transformatie — (een deel van ) de reis die voorafgaat aan belichaming, en je helpt om opnieuw in jezelf te verschijnen. La Loba verbeeldt dit als dwaalster in de woestijn: als de kracht van het transformerende vrouwelijke. Ze draagt de kwaliteiten van een psyche die dieper met zichzelf verbonden is geraakt. Zij verschijnt echter pas ná de afdaling — na de reis door schaduw, verlies, rouw en psychologische dood. Het is de vrouw die door het donker is gegaan en opnieuw is opgestaan. Met de (innerlijke) woestijn als voedingsbodem, als ruimte waar helderheid geboren wordt, en als plek waar zelfactualisatie en innerlijk leiderschap ontwaakt.

Naarmate de symboliek, verhalen en bewegingen van het weekend samenkwamen, begon mijn lichaam haar oudste verhalen te onthullen. Na de eerste dag werd ik midden in de nacht wakker. In een dromerige tussenruimte sprak een stem: “What was once so empty is now so fulfilled.” Tegelijkertijd begonnen enkele van mijn botten pijnlijk te pulseren — alsof zij zelf het woord namen. Door bij die gewaarwording te blijven, drong het besef door: mijn botten zijn gebouwd op die van mijn (voor)ouders. Botten die ooit in exile waren geplaatst, zonder toestemming waren meegenomen, mishandeld, onderdrukt. Botten die niet alleen trauma, maar ook schoonheid en verhalen dragen — en die gezien en gehoord willen worden. Zodat ze uit de schaduw kunnen komen, en naar het licht gebracht.

In een opstelling had ik ooit al een schim van dit grotere verhaal gezien, maar de details bleven lang verborgen. Totdat het terugvinden van mijn familie een paar jaar geleden bevestigde wat mijn lichaam al die tijd al wist. Mijn eigen botten en persoonlijk verleden pasten als puzzelstukjes in hun oude ontwerp. Door mijn voorouders te zien, voelen en horen kon wat onrustig was in mijn systeem op een diepere laag tot rust komen; ik kon hen zien, eren en, net zo belangrijk, teruggeven wat bij hen hoorde en niet meer bij mij. En daar, vanuit dat diepe luisteren, begreep ik de betekenis van de stem die mij die nacht wekte. Na decennialang als La Loba door de woestijn te hebben gedoold — op zoek naar mijn eigen botten en vooral ook die van mijn familie — had ik deze middels mijn schaduwwerk in mijn eigen bewustzijn kunnen samenbrengen, oplichten en laten weerklinken. En daar waar ooit ontlichaming een grote leegte had achtergelaten, was deze door mijn herwonnen belichaming gevuld.

Nu dit weekend mij opnieuw verbond met mijn lichaam — en daarmee met mijn systeem, mijn (voor)ouders en de donkere diepte van het vrouwelijk domein — eer ik deze schat aan deep knowing. En vanuit die heilige grond ren ik mijn vrijheid tegemoet, geleid door het lied dat eindelijk de mijne is.