[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.22.1″ _module_preset=”default” min_height=”4436px” custom_padding=”||1px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.22.1″ _module_preset=”default” min_height=”4624px” custom_margin=”|auto|-440px|auto||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.22.1″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” width=”97.9%” min_height=”5335px” inline_fonts=”Aboreto,Abhaya Libre,Abel” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”]<\/p>\n
Het bewegende Lichaam als Symbool van ons bestaan<\/strong> Sinds kleins af aan ben ik al gefascineerd door symbolen. Ik zocht en vond ze overal: in Disneyfilms, in mijn dromen, en later in de kunsten \u2014 waar ze via beelden, tonen van de muziek of dans tot expressie kwamen.<\/span> Maar waarom spreken symbolen ons als mensen eigenlijk zo aan? Komt het voornamelijk omdat ze ons een manier aanreiken om met elkaar te communiceren? Omdat het een taal is die wij allemaal universeel spreken? Of fascineren ze juist omdat ze daaraan voorbijgaan \u2014 omdat ze op een andere manier betekenis geven dan de gewone taal dat kan doen?<\/span> Taal als teken<\/strong><\/span> In lijn met deze gedachte kunnen zowel taal alsook andere symbolische uitingen \u2014kunst of dromen \u2014 begrepen worden als systemen van tekens die verwijzen naar lagen van betekenis.<\/span> Symbolische taal ontstaat dus juist vaak voorbij de dagelijkse letters en woorden en het logisch denken, en rijkt daarmee een andere diepte van ons bestaan. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dit verschil: waar formele taalprocessen vooral in de linkerhersenhelft plaatsvinden, activeren symbolen ook onze rechterhersenhelft \u2014 het domein van verbeelding en creativiteit.<\/span><\/p>\n Symbolen en archetypen<\/strong><\/span> Een specifieke symboolvorm waar Jung over spreekt, zijn Archetypen. Dit woord heeft zijn oorsprong eigenlijk in het Oudgrieks. \u2018Arche\u2019 betekent \u2018oorsprong\u2019, \u2018type\u2019 betekent \u2018model of patroon\u2019.<\/span> Ik geloof in beide benaderingen: als patronen binnen hemel \u00e9n aarde. Hierbij moet ik denken aan het animisme \u2014 het filosofisch en spiritueel besef dat alles bezield is en in betekenisvolle verbinding met elkaar staat. Maar ook aan de aflevering van Zomergasten, waar ik in een eerder artikel<\/a> al naar refereerde.<\/a> Hierin benadrukt de Vlaamse kosmoloog en natuurwetenschapper Thomas Hertog (die jarenlang samenwerkte met de wereldberoemde natuur- en wiskundige Stephen Hawking), dat het universum voor een groot deel bestaat uit donkere (energetische) materie. Deze elementen vanuit het diepe mysterie van het heelal begrijpen we nog niet, maar \u00a0dragen wel paralellen met de menselijke innerlijke ervaring.<\/span>
<\/strong><\/span><\/span>Een essay over symboliek, betekenis en het <\/span><\/em>bewegende lichaam als archetypisch kanaal van (ons)Zelf.\u00a0<\/i><\/span><\/p>\n
Deze fascinatie deel ik met velen, want bijna iedereen is bewust of onbewust, in meerdere of mindere mate door symbolen ge\u00efntrigeerd. Denk maar aan de populariteit van emoji’s in berichten, of aan de aantrekkingskracht van symbolische figuren in Hollywood-blockbusters, zoals de Amazones, Batman, Catwoman, of de Joker. En misschien wel het grootste en ge\u00efnstitutionaliseerde symbool: het huwelijk, een (soms heilig) verbond van twee mensen, waarbij wordt beloofd om elkaar lief te hebben, te steunen en inspireren in goede en minder goede tijden.<\/span><\/p>\n
De (lichaams)filosoof in mij wilde op onderzoek uit. Ik dook verschillende hoeken in van de filosofie en psychologie \u2014 essenti\u00eble onderdelen ook binnen het systemisch werk. In deze domeinen tracht men al eeuwenlang te doorgronden hoe betekenis ontstaat en wat het betekent om mens te zijn.<\/span><\/p>\n
Binnen de semiotiek, de leer van tekens binnen filosofie en taalwetenschap, wordt taal gezien als een systeem van tekens die betekenis krijgen binnen een sociaal-culturele context. Ferdinand de Saussure, grondlegger van de moderne taalwetenschap, stelde dat een woord een teken is dat bestaat uit twee aspecten: de signifiant ( de vorm van het teken) en de signifi\u00e9 (het idee of concept waar het naar verwijst). De relatie daartussen is arbitrair: er is geen natuurlijke, maar een sociaal afgesproken verbinding waarop we elkaar kunnen verstaan. Tekens functioneren daarmee niet als directe afspiegeling van de werkelijkheid, maar als een middel waarmee wij betekenis construeren.<\/span><\/p>\n
Hierbij hangt de betekenis vaak wel af van de context waarbinnen het is gecre\u00eberd. Denk maar aan het feit dat per generatie of cultuur de betekenis rond het gebruik van emoji\u2019s verschilt. <\/span>
Toch is er ook een duidelijk onderscheid te vinden tussen formele spreek- en schrijftaal en symboliek ofwel symbolische taal. Wanneer we bijvoorbeeld de kunst van po\u00ebzie vergelijken met het dagelijks gesproken woord, zien we dat po\u00ebzie naast de woorden ook gebruikmaakt van esthetische en ritmische eigenschappen zoals metrum en klanksymboliek. Zij brengen betekenissen over, ter aanvulling of vervanging van de letterlijke betekenis van een woord. Ook in proza wijst een auteur vaak heiligheid toe aan de witregels van haar schrijven, waarmee een wereld wordt blootgelegd wat via de aangeleerde logica van het schrift niet kan worden bereikt.<\/span>
En emoji’s raken vaak een laag van ons gevoel aan, welke op het moment niet helemaal omvat kunnen worden door woorden.<\/span><\/p>\n
Het is Carl Gustav Jung, de Zwitserse psycholoog en grondlegger van de analytische psychologie, die in zijn werk ook een belangrijk onderscheid schetst tussen een teken en een symbool. Een teken duidt volgens hem iets eenduidigs aan, terwijl een symbool een diepere, onbewuste laag bevat die zich gaandeweg openbaart. Symbolen zijn voor hem de beste mogelijke expressie van iets dat nog onuitgesproken of onbekend is in ons bewustzijn. Hiermee zijn ze dragers van het mysterie. Ze kunnen niet volledig verklaard of rationeel begrepen worden, maar krijgen betekenis als ze gevoeld en doorleefd worden. Ze spelen volgens Jung een essenti\u00eble rol in ons proces van individuatie \u2014 ons innerlijke streven naar heelheid, naar de authentieke kern van wie we zijn.<\/span><\/p>\n
De Oudgriekse filosoof Plato beschrijft archetypen als eeuwige Vormen waarbinnen wij als onze aardse vormen slechts afspiegelingen zijn, als het ware imprints die ons verbinden met het goddelijke, zodat we altijd naar die ideale vormen zullen blijven streven.<\/span>
Jung daarentegen ziet archetypen als structuren binnen ons collectieve onbewuste die zich in beelden, dromen en verhalen manifesteren. Het zijn oeroude, universele patronen van kennis en wijsheid die zijn opgeslagen in ons collectieve en persoonlijke onbewuste. We herkennen deze symbolen in sprookjes, mythen en sagen, maar ze leven ook voort in de eerdergenoemde Hollywood films. Denk aan de held in Superman, de wijze in Lord of The Rings, schaduwfiguren zoals de boze stiefmoeder of de duistere verleider; verhalen die ons terug trekken naar het hart van ons bestaan. Ze verbinden ons op diepe lagen met elkaar en met het leven zelf.<\/span><\/p>\n
Het is een gedachtegang die op meer existenti\u00eble basis ook aansluit op de klassieke yoga tradities, waarbij de energetische banen in het lichaam van de mens, ook wel geduid als chakra’s, gezien wordt als symbolische expressie van de microkosmos van het universum dat zich via het menselijk lichaam manifesteert.<\/span><\/p>\n